Việt Nam là một trong số ít quốc gia hội tụ đồng thời hai yếu tố đặc biệt: đa dạng sinh học phong phú và nền y học cổ truyền lâu đời. Trên nền tảng đó, dược liệu không chỉ là nguồn nguyên liệu cho ngành dược, mà còn mang trong mình giá trị văn hóa, tri thức bản địa và cơ hội phát triển kinh tế bền vững. Những năm gần đây, khi xu hướng tiêu dùng tự nhiên và chăm sóc sức khỏe chủ động lên ngôi, thị trường dược liệu Việt Nam đang bước vào một giai đoạn chuyển mình rõ nét.

Quy mô thị trường và động lực tăng trưởng

Việt Nam hiện nằm trong nhóm các quốc gia có tốc độ tăng trưởng ngành dược phẩm nhanh tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Năm 2023, quy mô thị trường dược phẩm ước đạt khoảng 7,1 tỷ USD và được dự báo duy trì mức tăng trưởng 6-7% mỗi năm trong giai đoạn 2024-2030.
Song song với đó, thị trường dược liệu và các sản phẩm có nguồn gốc thảo dược – bao gồm thuốc y học cổ truyền và thực phẩm bảo vệ sức khỏe – ghi nhận tốc độ tăng trưởng cao hơn, dao động 10-15%/năm. Động lực chính đến từ sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng: người dân ngày càng ưu tiên các giải pháp chăm sóc sức khỏe có nguồn gốc tự nhiên, an toàn và mang tính phòng ngừa.
Theo ước tính, mỗi năm ngành dược và y học cổ truyền tại Việt Nam cần tới 60.000-80.000 tấn dược liệu, tạo ra một thị trường nguyên liệu quy mô lớn và ổn định ngay trong nước.

Lợi thế tài nguyên sinh học hiếm có

Về mặt tài nguyên, Việt Nam được xếp vào nhóm các quốc gia giàu dược liệu nhất thế giới. Hiện có hơn 5.100 loài thực vật, nấm, động vật và khoáng vật được sử dụng làm thuốc, trong đó gần 4.000 loài thực vật và nấm đã được ghi nhận trong y học cổ truyền và y học hiện đại.
Đặc biệt, Việt Nam sở hữu nhiều loài dược liệu quý hiếm, có giá trị đặc hữu cao như Sâm Ngọc Linh – được xem là quốc bảo, Trà hoa vàng, Bảy lá một hoa hay các loài thuộc chi Hoàng Liên. Đây là những “tài sản sinh học” không chỉ có giá trị y học mà còn mang tiềm năng kinh tế lớn nếu được khai thác bài bản và bền vững.
Trong bối cảnh nhiều quốc gia phải phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn dược liệu nhập khẩu, lợi thế này đặt Việt Nam vào một vị thế đặc biệt trên bản đồ dược liệu khu vực.

Thị trường lớn nhưng giá trị chưa tương xứng

Dù quy mô thị trường tăng trưởng tích cực và nguồn tài nguyên phong phú, giá trị mà ngành dược liệu Việt Nam tạo ra vẫn chưa tương xứng với tiềm năng sẵn có. Phần lớn giá trị hiện nay vẫn tập trung ở khâu thương mại và phân phối cuối cùng, trong khi khâu nguyên liệu – nền tảng của chuỗi giá trị – chưa được đầu tư đúng mức.
Thực tế này đặt ra một yêu cầu tất yếu: thị trường dược liệu Việt Nam không thể tiếp tục phát triển theo chiều rộng, mà cần chuyển sang chiều sâu, dựa trên tiêu chuẩn hóa, khoa học hóa và công nghệ. Chỉ khi đó, lợi thế sinh học mới thực sự được chuyển hóa thành năng lực cạnh tranh dài hạn.

Kết luận

Thị trường dược liệu Việt Nam đang đứng trước một thời điểm quan trọng. Nhu cầu trong nước tăng mạnh, xu hướng tiêu dùng thuận lợi và lợi thế tài nguyên rõ ràng tạo ra “cửa sổ cơ hội” hiếm có. Tuy nhiên, để biến tiềm năng thành giá trị thực, ngành dược liệu cần nhiều hơn những con số tăng trưởng – đó là một chiến lược phát triển dài hạn, bài bản và có chiều sâu, bắt đầu từ việc nhìn lại chính chuỗi cung ứng của mình.